Achttien jaar bitcoin, achttien grote misdaadzaken

Vanavond om 19:10 is het precies achttien jaar geleden dat iemand onder de naam Satoshi Nakamoto het ontwerp van bitcoin naar een mailinglijst voor cryptografen stuurde. De eerste zin: "Ik werk aan een nieuw elektronisch geldsysteem dat volledig van persoon tot persoon werkt, zonder vertrouwde derde partij."

Die derde partijen kwamen er toch: beurzen, leenplatforms, beleggingsclubs. Rond dat geld ontstonden in achttien jaar misdaadzaken van tientallen miljarden dollars, weggehaald door hackers, verduisterd door de eigen leiding of opgegaan in piramidespelen. Hieronder achttien van de grootste, in willekeurige volgorde. De jongste is twee dagen oud.

Mt. Gox begon als ruilbeurs voor speelkaarten

De naam staat voor Magic: The Gathering Online eXchange. Als bitcoinbeurs ging het Japanse Mt. Gox in februari 2014 failliet met 850.000 bitcoin zoek, toen goed voor zo'n $450 tot $500 miljoen. Een maand later vond de beurs er bijna 200.000 terug, in een oude wallet. Topman Mark Karpelès werd in 2019 in Tokio veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf voor het vervalsen van gegevens en vrijgesproken van verduistering. Amerikaanse justitie klaagde in 2023 twee Russen aan voor het witwassen van het grootste deel van de buit.

Een deel van de schuldeisers wacht nog op zijn geld. De uiterste termijn voor terugbetaling viel vandaag, op de verjaardag van bitcoin. Op 16 oktober schoof de curator hem voor de vierde keer een jaar op.

Celsius beloofde dat een bankrun onmogelijk was

Leenplatform Celsius adverteerde met "Banks are not your friends". Topman Alex Mashinsky vertelde klanten dat een run op de bank "bij Celsius niet kan gebeuren", staat in de klacht van de Amerikaanse consumentenwaakhond FTC. Op 11 mei 2022 tweette hij dat alle tegoeden veilig waren. In juni zette Celsius de opnames stil, waardoor honderdduizenden klanten niet meer bij zo'n $4,7 miljard aan crypto konden. Mashinsky bekende fraude en kreeg in mei 2025 twaalf jaar cel.

Hackers haalden $1,5 miljard weg bij Bybit

Op 21 februari 2025 verloor cryptobeurs Bybit voor ongeveer $1,5 miljard aan ether en verwante munten. De aanvallers kwamen binnen via de computer van een ontwikkelaar bij Safe, de maker van de walletsoftware die Bybit gebruikte, en lieten de beurs een gemanipuleerde transactie ondertekenen. De FBI schrijft de aanval toe aan Noord-Korea. In april 2025 was volgens Bybit 3,8 procent van de buit bevroren.

Ronin merkte de diefstal pas na zes dagen

Op 23 maart 2022 haalde een aanvaller ether en stablecoins weg bij Ronin, de blockchain achter het spel Axie Infinity. De buit wordt geschat op $540 tot $625 miljoen, afhankelijk van de koers waartegen is geteld. Ronin ontdekte het zes dagen later, "na een melding van een gebruiker die 5.000 ether niet uit de bridge kon opnemen". De FBI schrijft de diefstal toe aan Lazarus, een hackersgroep die de dienst aan Noord-Korea koppelt. Moederbedrijf Sky Mavis haalde $150 miljoen op om gebruikers schadeloos te stellen.

OneCoin verkocht een munt zonder blockchain

OneCoin haalde ruim $4 miljard op, volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. De munt zou net als bitcoin worden gedolven en op een blockchain staan. Volgens The Register gebeurde dat alleen in de verkooppraatjes. Oprichter Ruja Ignatova zette in 2014 in een e-mail aan medeoprichter Karl Sebastian Greenwood als eerste uitweg op een rij: "Pak het geld, ren weg en geef een ander er de schuld van."

Ignatova werd in 2017 aangeklaagd en verdween kort daarna. Ze staat sinds 2022 op de lijst van meest gezochte personen van de FBI; de Amerikaanse overheid looft tot $5 miljoen uit voor informatie die tot haar aanhouding leidt. Greenwood kreeg in 2023 twintig jaar cel.

Silk Road-oprichter zette zijn Gmail-adres onder een vacature

Op darkwebmarkt Silk Road werd tussen 2011 en 2013 voor 9,5 miljoen bitcoin verhandeld, vooral drugs, toen ongeveer $1,2 miljard. Oprichter Ross Ulbricht kwam volgens de FBI onder meer in beeld door een vacature voor een "IT-pro in de bitcoingemeenschap" op een forum, met zijn eigen Gmail-adres erbij. Hij werd in oktober 2013 opgepakt in een openbare bibliotheek in San Francisco en kreeg in 2015 levenslang. President Trump verleende hem in januari 2025 gratie.

Een Amerikaan die in 2012 zo'n 50.000 bitcoin uit Silk Road had weggesluisd, bewaarde een deel op een kleine computer in een popcornblik in de badkamerkast. Bij de inbeslagname in november 2021 waren de munten ruim $3,4 miljard waard. Hij kreeg een jaar en een dag cel.

Binance verloor donderdag $6,3 miljard

Donderdagavond stroomde bij Binance, de grootste cryptobeurs ter wereld, in een paar uur voor miljarden aan munten weg. De beurs bevestigde een beveiligingsincident en raamt de schade op ongeveer $6,3 miljard. Dat is ruim vier keer zoveel als bij Bybit en daarmee de grootste cryptodiefstal ooit. Volgens het eerste onderzoek van Binance begon het bij de laptop van een technicus. Analysebedrijven TRM Labs en Chainalysis schrijven de aanval toe aan TraderTraitor, de groep die de FBI aan Noord-Korea koppelt en ook achter Bybit zag. Klanten draaien er volgens Binance niet voor op: de beurs dekt de verliezen uit een noodfonds van ruwweg $1 miljard en uit eigen middelen.

QuadrigaCX stuurde bitcoin naar een kluis zonder sleutel

De Canadese beurs QuadrigaCX meldde in januari 2019 dat oprichter Gerald Cotten een maand eerder in India was overleden. Ruim 76.000 klanten hadden samen 215 miljoen Canadese dollar tegoed. De koude wallets die accountant EY vond, opslag zonder internetverbinding, waren al sinds april 2018 leeg. Op 6 februari 2019, een dag nadat de beurs bescherming tegen schuldeisers had gekregen, maakte QuadrigaCX per vergissing 103 bitcoin over naar zo'n koude wallet, waar de beurs zelf niet meer bij kon.

Onderzoekers van toezichthouder Ontario Securities Commission concludeerden in 2020 dat het tekort grotendeels voortkwam uit fraude door Cotten en dat de beurs werkte als een piramidespel: "ouderwetse fraude in een modern technologisch jasje".

Justitie eist $15 miljard aan bitcoin op bij Prince Group

In oktober 2025 vroeg het Amerikaanse ministerie van Justitie de verbeurdverklaring aan van 127.271 bitcoin, toen zo'n $15 miljard waard. Volgens het ministerie is het de grootste verbeurdverklaringszaak in zijn geschiedenis. De munten horen volgens de aanklacht bij de Cambodjaanse Prince Group, waarvan voorzitter Chen Zhi is aangeklaagd voor fraude en witwassen. Het concern zou oplichtingscentra hebben gedreven die "functioneerden als gewelddadige dwangarbeidskampen", waar mensen onder dwang slachtoffers in nepbeleggingen lokten.

Chen Zhi werd in januari 2026 in Cambodja aangehouden en aan China overgedragen. Over de verbeurdverklaring beslist een rechter in New York.

WannaCry vroeg $300 en kostte de NHS £92 miljoen

In mei 2017 trof gijzelsoftware WannaCry zo'n 300.000 computers in 150 landen, waaronder bij 48 Britse ziekenhuisorganisaties. Slachtoffers moesten $300 tot $600 in bitcoin betalen. In totaal kwam er ongeveer $142.000 binnen. De Britse zorg becijferde haar eigen schade op £92 miljoen, en zo'n 19.000 afspraken werden afgezegd. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk schrijven de aanval toe aan Noord-Korea.

Hof: Bankman-Fried gebruikte FTX als spaarpot

Toen cryptobeurs FTX in november 2022 omviel, ontbrak volgens Amerikaanse justitie ruim $8 miljard aan klantengeld. Oprichter Sam Bankman-Fried werd in 2023 op zeven punten veroordeeld, onder meer voor fraude, en kreeg 25 jaar cel. Een hof van beroep liet het vonnis in juni 2026 staan en schreef dat hij FTX als zijn "persoonlijke spaarpot" had gebruikt. Zijn laatste beroep ligt bij het Amerikaanse Hooggerechtshof, en hij heeft om gratie gevraagd.

Op de dag van het faillissement verdween bovendien ruim $400 miljoen uit de wallets van FTX. Volgens een aanklacht uit 2024 gebeurde dat via een SIM-swap, het overnemen van iemands telefoonnummer. Drie mensen zijn daarvoor aangeklaagd.

Poly Network bood de aanvaller een baan aan

In augustus 2021 haalde een onbekende aanvaller ruim $610 miljoen weg bij Poly Network, een dienst die munten tussen blockchains overzet. In berichten die in transacties waren verstopt, schreef de aanvaller het "voor de lol" te hebben gedaan. Het geld kwam terug. Daarna noemde Poly Network de aanvaller "Mr. White Hat", naar de term voor goedwillende hackers. Er volgde een uitnodiging om Chief Security Advisor te worden.

PlusToken bouwde een piramide van 2,6 miljoen mensen

De Chinese walletapp PlusToken telde volgens de rechtbank in Yancheng 2,6 miljoen deelnemers, verdeeld over 3.293 lagen van werving. Tussen april 2018 en juni 2019 legden zij volgens de rechtbank voor minstens $2,2 miljard aan crypto in, gerekend tegen de laagste koersen in die periode. China nam daarna crypto in beslag die in 2020 zo'n $4,2 miljard waard was; het geld ging naar de staatskas. De leiders kregen tot elf jaar cel.

Binance betaalde $4,3 miljard aan Amerika

In november 2023 bekenden Binance en oprichter Changpeng Zhao schuld aan het overtreden van Amerikaanse antiwitwasregels, de beurs ook aan het schenden van sancties. Binance betaalde ruim $4,3 miljard. Zhao trad af als topman en kreeg vier maanden cel. In oktober 2025 verleende president Trump hem gratie. Begin november zei Trump in het televisieprogramma 60 Minutes over hem: "Ik weet niet wie hij is."

Bitfinex-buit stond in de cloud

Bij cryptobeurs Bitfinex verdwenen in augustus 2016 119.754 bitcoin, toen ongeveer $71 miljoen waard. In 2022 nam Amerikaanse justitie er zo'n 94.000 in beslag, op dat moment $3,6 miljard waard en de grootste inbeslagname in de geschiedenis van het ministerie. De sleutels stonden in een versleuteld bestand in de cloudopslag van Ilya Lichtenstein. Hij bekende de hack en kreeg vijf jaar cel voor witwassen, zijn vrouw Heather Morgan achttien maanden. Lichtenstein zit de rest van zijn straf sinds januari 2026 thuis uit.

Qian wilde koningin van Liberland worden

In Londen nam de politie 61.000 bitcoin in beslag, in 2025 goed voor ruim £5 miljard. De munten kwamen uit een Chinees beleggingsbedrog met meer dan 128.000 slachtoffers, dat tussen 2014 en 2017 zo'n £600 miljoen opbracht. Zhimin Qian, die in 2017 met een vals paspoort naar het Verenigd Koninkrijk kwam, kreeg in november 2025 elf jaar en acht maanden cel voor witwassen. In haar aantekeningen stond het voornemen om monarch te worden van Liberland, een zelfuitgeroepen land op een strook grond tussen Kroatië en Servië.

Terra verdampte $40 miljard

In mei 2022 stortten stablecoin TerraUSD en zustermunt Luna in. Volgens Amerikaanse justitie ging daarbij ruim $40 miljard aan beleggersgeld verloren. Oprichter Do Kwon tweette tijdens de val "Deploying more capital - steady lads": er gaat meer geld in, rustig blijven. De rechter citeerde die tweet toen hij Kwon in december 2025 vijftien jaar cel gaf. Kwon had in augustus schuld bekend aan fraude.

BitConnect beloofde 40 procent per maand

BitConnect beloofde beleggers rendementen tot 40 procent per maand via een handelsrobot en haalde volgens Amerikaanse aanklagers zo'n $2,4 miljard op. Het platform toonde gemiddeld 1 procent rendement per dag, omgerekend 3.700 procent per jaar. Volgens beurstoezichthouder SEC waren die cijfers verzonnen. Oprichter Satish Kumbhani werd in 2022 aangeklaagd en is voortvluchtig.

Bitcoin begon als geld zonder vertrouwde derde partij. Ironisch genoeg ging het in de meeste van deze achttien zaken mis bij precies zo'n partij.