Witwassen

Wat het is

Witwassen is het verhullen van de criminele herkomst van geld of bezit. Het doel is dat de opbrengst van een misdrijf gebruikt kan worden zonder dat de herkomst opvalt: als spaargeld, als investering, als aankoop van een huis of een auto.

Witwassen is een zelfstandig strafbaar feit. Het staat los van het misdrijf waarmee het geld is verdiend, en kan dus worden vervolgd naast of zelfs zonder een veroordeling voor die oorspronkelijke zaak. Ook wie het geld niet zelf heeft verdiend maar wel helpt het te verplaatsen, kan witwassen plegen.

Hoe het werkt

Klassiek worden drie stappen onderscheiden. Eerst komt het geld het financiële stelsel binnen, bijvoorbeeld door contanten te storten of om te wisselen. Daarna volgt een reeks verplaatsingen die het spoor moet vertroebelen: overboekingen tussen rekeningen, landen, bedrijven of munten. Ten slotte krijgt het geld een verhaal, een uitlegbare bron waarmee het als gewoon vermogen kan worden gebruikt.

In cryptozaken lijkt die tweede stap op wat op de blockchain zichtbaar is: bedragen die over veel adressen worden verdeeld, van de ene blockchain naar de andere gaan, of via een mixer lopen. Het openbare register maakt die bewegingen zichtbaar, maar niet wie erachter zit. Onderzoekers proberen daarom adressen te clusteren en aan een dienst of persoon te koppelen. Het moeilijkste punt blijft meestal de laatste stap: het omzetten naar bruikbaar geld, want daar staat vrijwel altijd een partij die klanten moet identificeren.

Waarom het in het nieuws komt

Bijna elke grote cryptozaak eindigt bij deze vraag: waar is het geld gebleven, en wie heeft het helpen verplaatsen. Aanhoudingen volgen vaak niet op de diefstal zelf maar op de poging de buit te verzilveren. Daarnaast worden banken, beurzen en tussenpersonen aangesproken op hun rol: niet omdat zij het geld verdienden, maar omdat zij het lieten passeren zonder te melden.

Is het verboden?

Ja. In Nederland is witwassen strafbaar gesteld in het Wetboek van Strafrecht, met zwaardere varianten voor gewoontewitwassen en lichtere voor de schuldvariant, waarbij iemand had moeten vermoeden dat het geld uit misdrijf kwam. Vrijwel elk land kent een vergelijkbare bepaling, gebaseerd op internationale aanbevelingen van de Financial Action Task Force. Wel verschilt per land wat precies moet worden bewezen. Dat iemand voor witwassen is aangeklaagd, betekent niet dat dit is vastgesteld.