Ransomware

Wat het is

Ransomware is software die de bestanden van een slachtoffer versleutelt, zodat er niet meer bij te komen is. De aanvaller eist losgeld voor de sleutel waarmee alles weer leesbaar wordt. Die betaling moet vrijwel altijd in cryptomunten, omdat die snel en over grenzen heen te ontvangen zijn.

De aanpak is verschoven. Waar het eerst alleen om versleutelen ging, stelen aanvallers nu eerst gegevens en dreigen ze die te publiceren. Ook een organisatie met goede reservekopieën staat dan onder druk, want herstel lost het lek niet op.

Hoe het werkt

Aanvallers werken in rollen. De ene groep maakt de software en levert de infrastructuur, andere groepen voeren aanvallen uit en dragen een deel van de opbrengst af. Weer anderen verkopen alleen toegang tot netwerken waar zij al binnen zijn. Die arbeidsdeling verklaart waarom dezelfde soort software achter zaken zit die verder niets met elkaar te maken hebben.

Wordt er betaald, dan begint een tweede traject. Het losgeld komt binnen op een adres van de aanvaller en moet vervolgens bruikbaar worden gemaakt: opgesplitst, door een mixer gehaald, omgewisseld naar andere munten en uiteindelijk uitbetaald bij een dienst die contant geld of een bankoverboeking geeft. Juist die laatste stap laat sporen na en is voor onderzoekers het meest bruikbaar.

Waarom het in het nieuws komt

Slachtoffers zijn ziekenhuizen, gemeenten, scholen en toeleveranciers, en de schade is zichtbaar in de samenleving. Voor deze site is het bovendien een van de weinige misdrijven waarbij de betaling zelf openbaar is: het adres waar het losgeld heen ging staat in het register, en analisten kunnen volgen waar het daarna heen gaat.

Zaken eindigen zelden met een aanhouding. Vaker gaat het om het uitschakelen van infrastructuur, het in beslag nemen van servers, sancties tegen betrokken personen, of het vrijgeven van sleutels waarmee slachtoffers hun bestanden kunnen herstellen. Ook worden diensten aangepakt die het losgeld witwassen, omdat dat het verdienmodel raakt.

Is het verboden?

Ja, in elk rechtsgebied. Betalen is doorgaans niet verboden, maar wel riskant: gaat het losgeld naar een partij op een sanctielijst, dan kan de betaling zelf een overtreding opleveren. Opsporingsdiensten raden betalen af, omdat het geen garantie geeft en het verdienmodel in stand houdt.