Klantonderzoek en meldplicht

Wat het is

Klantonderzoek is de plicht van een financiële dienstverlener om te weten wie zijn klant is: identiteit vaststellen, nagaan waar het geld vandaan komt en bijhouden of het gedrag van de klant past bij dat beeld. In het Engels heet dat know your customer, afgekort tot KYC.

Daarnaast geldt een meldplicht. Ziet een dienstverlener een transactie die ongebruikelijk is, dan moet hij die melden bij een meldpunt, ook als hij niets kan bewijzen. Die twee plichten samen vormen het stelsel waarmee overheden witwassen proberen op te sporen: niet door zelf overal te kijken, maar door bedrijven te verplichten door te geven wat hun opvalt.

Hoe het werkt

Ongebruikelijk is niet hetzelfde als verdacht. Er zijn objectieve gevallen, zoals een contante transactie boven een drempelbedrag, en subjectieve: alles waarbij de dienstverlener redenen heeft om aan te nemen dat het met witwassen of terrorismefinanciering te maken kan hebben. In het laatste geval is een vermoeden genoeg, en meer wordt ook niet gevraagd.

De melding gaat naar een meldpunt, in Nederland FIU-Nederland. Dat verzamelt, combineert met andere gegevens, en beoordeelt of een melding verdacht moet worden verklaard. Pas dan komt het stuk beschikbaar voor opsporingsdiensten. De klant hoort er niets over: de dienstverlener mag niet vertellen dat hij heeft gemeld.

Voor cryptobedrijven komt daar de reisregel bij: bij een overboeking moeten gegevens over de opdrachtgever en de begunstigde worden meegestuurd, zoals dat bij banken al gebruikelijk was. Dat werkt alleen tussen partijen die zich eraan houden, en niet richting een adres dat iemand zelf beheert.

Waarom het in het nieuws komt

In veel zaken is dit de plek waar het misging. Niet dat een bedrijf zelf misdaadgeld verdiende, maar dat het klanten niet controleerde of niet meldde terwijl er reden was. Toezichthouders leggen daar boetes voor op, en in zware gevallen wordt het bedrijf zelf vervolgd.

Het is ook de reden dat opsporing bij een cryptobeurs uitkomt. Wie munten wil omzetten in bruikbaar geld, moet bijna altijd langs een partij die hem heeft geïdentificeerd, en daar ligt de koppeling tussen een adres en een naam.

Is het verboden?

De vraag is hier omgekeerd: dit is wat de wet oplegt. In Nederland staan die plichten in de Wwft, die voortkomt uit Europese regels en internationale aanbevelingen. Wie niet aan klantonderzoek doet, te laat meldt of zijn administratie niet op orde heeft, riskeert een boete of vervolging - ook zonder dat er één euro crimineel geld door het bedrijf is gegaan.